W centrum Zielonej Góry, tuż obok starówki, rozciąga się wzniesienie porośnięte winoroślą. Winne Wzgórze to miejsce, gdzie od setek lat uprawia się winorośl – prawdopodobnie jedyna taka winnica w środku europejskiego miasta. Połączenie historycznego Domku Winiarza, nowoczesnej Palmiarni ze szklaną kopułą i zrewitalizowanego parku tworzy przestrzeń, która działa na kilku poziomach: jako punkt widokowy, miejsce spacerów między krzewami winorośli i egzotycznymi roślinami, a także jako symbol winiarskiej tradycji miasta.
- najstarsza winnica w Europie
- unikalna palmiarnia w szklanej kopule
- możliwość spacerów między krzewami
- edukacyjne odmiany winorośli
- piękne widoki na Zieloną Górę
Historia wzgórza, które dało nazwę miastu
Dawniej nazywano je Górą Ceglaną (Ziegelberg) – od cegielni miejskiej, która funkcjonowała tu już w XVII wieku. Nazwa pojawia się w aktach z 1619 roku. Według niektórych źródeł to właśnie od tego zielonego wzniesienia pochodzi nazwa całego miasta.
Winorośl rośnie tutaj od średniowiecza. Niektóre źródła podają, że pierwsze krzewy posadzono około 1150 roku, co czyni to miejsce jednym z najstarszych ciągle uprawianych winnic w tej części Europy. W średniowieczu u stóp wzgórza, przy potoku Złota Łącza (dziś skanalizowanym), powstała osada dająca początek Zielonej Górze.
Przełomowym momentem był rok 1818, gdy właściciel wytwórni win i szampanów August Grempler wybudował na wzgórzu dom winiarza. Ten charakterystyczny budynek otoczony dziś szklaną konstrukcją Palmiarni stał się sercem jego przedsiębiorstwa. Wytwórnia Grempler & Co. A.-G. Älteste Deutsche Sektkellerei produkowała wina i szampany zdobywające nagrody na światowych wystawach w Paryżu, Londynie i Wiedniu. Zakład istniał aż do 1999 roku.
Po 1945 roku winnicę na Winnym Wzgórzu objął Grzegorz Zarugiewicz, instruktor winiarstwa z Zaleszczyk. Był dyrektorem technicznym Lubuskiej Wytwórni Win i współtworzył Technikum sadowniczo-winiarskie w Zielonej Górze. Jego nazwisko nosi dziś uliczka przy Palmiarni.
Winnica w centrum miasta – co dziś rośnie na wzgórzu
Obecna plantacja zajmuje około hektara powierzchni. To dość sporo jak na miejsce w ścisłym centrum miasta, tuż obok zabudowy mieszkalnej i usługowej.
Większość nasadzeń stanowi szczep Aurora prowadzony w szpalerach – nowoczesny sposób uprawy, gdzie krzewy rosną na drucianej konstrukcji. Ciekawsza jest jednak kwatera edukacyjna z 12 odmianami winorośli uprawianymi sposobem palikowym, czyli tak jak robiono to przed wiekami. Każdy krzew wspiera się na pojedynczym paliku, co pozwala zobaczyć, jak wyglądało winiarstwo w dawnych czasach.
Winnica nie jest odgrodzona – można spacerować między krzewami, oglądać liście i grona (w sezonie), czytać tabliczki informacyjne. Nie każdy wie, że województwo lubuskie ma najwięcej słonecznych dni w roku spośród wszystkich regionów Polski – średnio 1650 godzin słonecznych rocznie. To właśnie ten mikroklimat sprawia, że winorośl tak dobrze tutaj rośnie.
Palmiarnia – egzotyka pod szklaną kopułą
Szklana konstrukcja otaczająca historyczny Domek Winiarza to Palmiarnia dobudowana w latach 60. XX wieku. Obecny, imponujący kształt zawdzięcza piątej z kolei przebudowie.
Wewnątrz rośnie około 150 gatunków roślin ze strefy równikowej i zwrotnikowej. Są tu sagowce, palmy kokosowe, kakaowce i największy w Polsce daktylowiec kanaryjski. Siedem oczek wodnych i akwariów utrzymuje odpowiednią wilgotność powietrza – największe mieści około 10 tysięcy litrów wody, a w środku pływają nawet rekiny.
Palmiarnia ma kilka poziomów połączonych schodami i windą. Na drugim piętrze znajduje się kładka, po której spaceruje się między koronami wysokich drzew – ciekawe doświadczenie, bo rzadko ma się okazję oglądać palmy z góry. Z najwyższego poziomu roztacza się widok na zabytkowe zakłady „Polska Wełna”, starówkę i panoramę miasta.
W budynku działa restauracja – największy lokal gastronomiczny w Zielonej Górze, rozstawiony między roślinami. To dość surrealistyczne połączenie: jesz obiad otoczony palmami i paprocią, za oknem polska zima. Jest też kawiarnia i tarasy widokowe.
Park Winny po rewitalizacji
W 2018 roku Winne Wzgórze przeszło gruntowną rewitalizację, która wywołała sporo emocji wśród mieszkańców. Pojawiły się nowe elementy, które zmieniły charakter miejsca.
Labirynt z żywopłotu to jedna z nowości – nie jest wielki, ale sprawdza się jako atrakcja dla dzieci. Obok znajdziesz nowy plac zabaw, hamaki i całoroczne leżaki, na których można odpocząć z widokiem na winnicę. Alejki zostały wyremontowane, pojawiło się lepsze oświetlenie.
Kontrowersyjnym elementem okazał się napis „I Love Zielona” odsłonięty w 2018 roku. Mieszkańcy zwracali uwagę, że Zielona to wieś w województwie mazowieckim, a oni mieszkają w Zielonej Górze. Mimo to napis został i stał się popularnym punktem do zdjęć.
Niedawno przy Palmiarni pojawił się też podarunkomat – automat z gotowymi zestawami upominkowymi inspirowanymi lokalnymi produktami. To dobry pomysł na pamiątkę z miasta.
Winne Wzgórze leży między ulicami Wrocławską i Podgórną. Od południa sąsiaduje z dawnym zakładem włókienniczym „Polska Wełna” (obecnie centrum handlowe), od północy z zabudową starówki. To dosłownie kilka minut spacerem od centrum.
Dla kogo jest Winne Wzgórze
To miejsce działa na różnych poziomach. Rodziny z dziećmi znajdą tu plac zabaw, labirynt i przestrzeń do biegania. Dzieci fascynują się też akwariami w Palmiarni i egzotycznymi roślinami.
Osoby zainteresowane historią i winiarstwem mogą zagłębić się w opowieść o Gremplerze, jego wytwórni i tradycji uprawy winorośli. Tablice informacyjne przy winnicy i w Palmiarni opowiadają historię tego miejsca od średniowiecza do dziś.
Miłośnicy botaniki docenią różnorodność roślin – zarówno tych egzotycznych w Palmiarni, jak i różnych odmian winorośli w kwaaterze edukacyjnej. Nie jest to gigantyczna kolekcja jak w wielkich palmiarniach, ale na polskie warunki całkiem przyzwoita.
Dla osób szukających po prostu przyjemnego miejsca na spacer czy odpoczynek park oferuje ławki, hamaki, leżaki i ładne widoki. W weekendy bywa sporo ludzi, ale w tygodniu jest spokojniej.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Wstęp na Winne Wzgórze i do Palmiarni jest bezpłatny. To rzadkość w przypadku tego typu atrakcji, więc warto z tego skorzystać.
Godziny otwarcia Palmiarni: obiekt jest nieczynny w poniedziałki – ten dzień poświęcony jest pielęgnacji roślin. Od wtorku do niedzieli Palmiarnia jest otwarta, choć konkretne godziny mogą się różnić w zależności od części obiektu. Kawiarnia działa od wtorku do niedzieli w godzinach 11:00-20:00. Restauracja: wtorek-piątek 12:00-21:00, sobota 12:00-1:00 (od 19:00 tylko dla gości wieczorków tanecznych), niedziela 12:00-20:00.
Adres: ul. Wrocławska 12a, 65-427 Zielona Góra (wejście od ulicy Zarugiewicza). Telefon: 68 478 45 50.
Jak dojechać: Winne Wzgórze znajduje się w centrum miasta, więc łatwo tu dotrzeć pieszo z większości punktów w Zielonej Górze. Od strony północno-wschodniej znajduje się duży parking – przydatne, jeśli przyjeżdżasz samochodem. Komunikacja miejska: kilka linii autobusowych zatrzymuje się w pobliżu.
Ile czasu przeznaczyć: na spokojny spacer po parku i winnicy wystarczy 30-45 minut. Jeśli chcesz zwiedzić Palmiarnię, dolicz kolejne 30-60 minut. Z posiłkiem w restauracji i wypoczynkiem na tarasie widokowym możesz spędzić tu 2-3 godziny.
Dostępność: Palmiarnia jest w pełni przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami – winda umożliwia dostęp do wszystkich poziomów. Park ma wyrównane alejki, choć niektóre fragmenty winnicy są na zboczu.
Fotografowanie: robienie zdjęć jest dozwolone bez dodatkowych opłat. Używanie statywów wymaga wcześniejszego uzgodnienia z personelem.
Najlepszy czas na wizytę: latem i jesienią, gdy winorośl jest w pełni rozwoju i można zobaczyć grona. We wrześniu odbywa się w Zielonej Górze słynne Winobranie – wtedy Winne Wzgórze staje się centrum miejskich obchodów. Zimą też warto zajrzeć – kontrast między śniegiem na winnicy a tropikalnym wnętrzem Palmiarni ma swój urok.