Kościół św. Michała Archanioła w Świebodzinie to gotycka świątynia z XV wieku, która dominuje nad starówką tego niewielkiego lubuskiego miasta. Nie trzeba być miłośnikiem architektury sakralnej, żeby docenić masywną bryłę tego czteronawowego kościoła i jego niezwykłe wnętrze ze sklepieniami, które przypominają sieć rybacką. To jedno z najcenniejszych zabytków w regionie, a przy okazji miejsce, które kryje kilka naprawdę ciekawych historii.
Położenie ma symboliczne – kościół wznosi się w północno-wschodnim narożniku starego miasta, tuż przy rynku i niedaleko dawnych murów miejskich. Takie usytuowanie świątyni, charakterystyczne dla Wielkopolski, od razu wskazuje na średniowieczne korzenie miasta.
- imponujące gotyckie sklepienia
- bogate wyposażenie wnętrza
- unikalna historia odbudowy
- piękne widoki z okien
- bliskość rynku i murów miejskich
Historia kościoła w Świebodzinie
Pierwsza wzmianka o świątyni w Świebodzinie pochodzi z 1311 roku, choć wtedy nosiła jeszcze wezwanie świętych Piotra i Pawła. Zapewne był to drewniany kościółek, typowy dla tamtych czasów. Murowana budowla, którą można dziś podziwiać, powstała w drugiej połowie XV wieku – trójnawowa hala z pięciobocznym prezbiterium i obejściem.
Wielki pożar Świebodzina w 1541 roku poważnie uszkodził świątynię. Ale mieszczanie nie poddali się – w 1546 roku zlecili odbudowę Georgiowi Jakubowi Curtio i Tomaszowi Heintzio. Prace zakończono w 1555 roku, a przy okazji znacznie rozbudowano kościół. Dodano czwartą nawę od północy oraz rząd kaplic z emporą od południa. To wtedy powstały efektowne sklepienia – sieciowe w nawach głównych, gwiaździste i kryształowe w kaplicach.
W XIX wieku kościół przeszedł kolejną przebudowę w stylu neogotyckim. Rozebraną wcześniej wieżę, która podupadła, zastąpiono charakterystycznym szczytem wieżowym w elewacji frontowej. Dobudowano też kruchtę. Efekt jest dość oryginalny – bryła kościoła z zewnątrz wydaje się nieco chaotyczna, ale to właśnie te kolejne dobudówki i przeróbki nadają jej niepowtarzalny charakter.
Sklepienie w prezbiterium kościoła przypomina sieci rybackie – symboliczny nawiązanie do świętego Piotra, pierwszego patrona świątyni. To jeden z najpiękniejszych przykładów gotyckiego sklepienia sieciowego w regionie.
Co zobaczyć we wnętrzu kościoła
Wnętrze robi wrażenie przede wszystkim rozmiarem i kunsztem architektonicznym. Cztery nawy tworzą przestronną halę o wymiarach 31 na 27 metrów, a całość przykrywa wspólny dach siodłowy. Szerokie, ostrołukowe okna z gotyckimi maswerkami wpuszczają do środka sporo światła.
Prawdziwym skarbem jest późnogotyckie wyposażenie. W ołtarzu głównym znajduje się pentaptyk – pięcioczęściowa nastawę z warsztatu Mistrza ołtarza z Gościszowic. W predelli przedstawiono Ostatnią Wieczerzę, w scenie głównej – Wielką Rodzinę Maryi. Na skrzydłach bocznych widać sceny z życia czterech świętych: Marcina, Augustyna, Andrzeja i Rocha. Całość wieńczy barokowa rzeźba św. Michała Archanioła.
Zachował się też tryptyk św. Anny – płaskorzeźba z XV wieku przypisywana szkole Wita Stwosza. To kawał historii sztuki, który sam w sobie jest wart odwiedzin. Na belce tęczowej umieszczono późnogotycką grupę Ukrzyżowania, a w jednym z ołtarzy bocznych stoi wysokiej klasy rokokowa figura Najświętszej Panny Marii.
Dla kogo ta atrakcja
Kościół w Świebodzinie to miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i architektury. Rodziny z dziećmi mogą tu przyjść w ramach spaceru po mieście – szczególnie jeśli dzieci interesują się historią albo lubią oglądać stare budowle. Nie jest to jednak typowa „dziecięca” atrakcja z interaktywnymi eksponatami czy animacjami.
Warto zaplanować wizytę w ramach większej wycieczki po Świebodzinie. Miasto jest znane głównie z gigantycznej figury Chrystusa Króla (najwyższej na świecie), ale stary kościół parafialny ma w sobie o wiele więcej autentyzmu i historycznego klimatu. Można połączyć zwiedzanie z wizytą w pobliskim zamku czy spacerem po rynku.
W latach 1748-1766 kantorem kościoła i rektorem szkoły parafialnej był niemiecki kompozytor Wilhelm Adolph. Świebodzin miał więc swój mały wkład w historię muzyki europejskiej.
Architektura i detale warte uwagi
Z zewnątrz kościół to masywna budowla ze wszystkich stron podparta przyporami – typowe rozwiązanie dla gotyckiej architektury. Fasada zachodnia z dwoma charakterystycznymi wieżyczkami i neogotyckim szczytem pochodzi z początku XIX wieku i jest dziełem architekta Alexisa Langera.
Dziedziniec kościelny od wschodu i południa otacza kamienny i ceglany mur, od północy zaś rosną stare drzewa. To spokojne miejsce, gdzie można usiąść na chwilę i po prostu popatrzeć na tę imponującą budowlę. Kościół jest zorientowany, co oznacza, że prezbiterium zwrócone jest na wschód – zgodnie ze średniowieczną tradycją.
Cegła użyta do budowy ma ten charakterystyczny ciemnoczerwony kolor typowy dla gotyku w tej części Polski. Okna z maswerkami – czyli kamiennymi lub ceglanymi podziałami tworzącymi ozdobne wzory – są dobrze zachowane i stanowią jeden z najciekawszych elementów elewacji.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Kościół znajduje się przy ulicy Szpitalnej 2 w Świebodzinie, w samym centrum miasta. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – Świebodzin leży przy trasie S3 łączącej Zieloną Górę z Gorzowem Wielkopolskim. Z parkingiem w okolicy rynku zazwyczaj nie ma większych kłopotów.
To czynna świątynia parafialna, więc wstęp jest wolny. Msze święte odbywają się codziennie – w niedziele i święta o godzinach 8:00 (na osiedlu Widok), 8:30, 10:30, 12:00, 15:00 (od września do czerwca) oraz 18:00 (od września do czerwca) lub 19:00 (lipiec-sierpień). Poza godzinami nabożeństw kościół może być zamknięty, więc jeśli zależy na spokojnym zwiedzaniu, najlepiej przyjść w godzinach przedpołudniowych i uprzednio skontaktować się z parafią.
Na zwiedzanie samego kościoła wystarczy około 20-30 minut, chyba że ktoś jest prawdziwym pasjonatem sztuki sakralnej – wtedy można poświęcić więcej czasu na oglądanie detali wyposażenia. Warto mieć przy sobie latarkę lub aparat z dobrym obiektywem – niektóre elementy wyposażenia znajdują się w słabiej oświetlonych częściach świątyni.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy
Skoro już się jest w Świebodzinie, nie sposób pominąć figury Chrystusa Króla – 36-metrowego pomnika, który wraz z koroną i kopcem osiąga łączną wysokość 52,5 metra. To najwyższy posąg Chrystusa na świecie, wyższy nawet od słynnego Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro. Znajduje się około 2 km od centrum, więc można tam dojechać samochodem w kilka minut.
W samym centrum warto zajrzeć do ruin zamku krzyżackiego z XIV wieku. Nie zachowało się wiele – głównie fragmenty murów i wieży – ale miejsce ma swój klimat. Rynek w Świebodzinie jest niewielki, ale zadbany, z kilkoma starymi kamieniczkami i miejscami, gdzie można zjeść lunch.
Dla rodzin z dziećmi ciekawą opcją może być także pobliskie jezioro Świebodzińskie, gdzie latem można się wykąpać i wypożyczyć sprzęt wodny. To dobry sposób na zakończenie dnia pełnego zwiedzania zabytków.