Zamek w Kożuchowie

Zamek w Kożuchowie to średniowieczna warownia wzniesiona przez Piastów głogowskich na przełomie XIII i XIV wieku. Stoi w północno-zachodniej części miasta, otoczony suchą fosą, która przetrwała do dziś w całkiem przyzwoitym stanie. To nie jest typowa ruina zamkowa – obiekt funkcjonuje jako Centrum Kultury i można go zwiedzać od środka, co w przypadku lubuskich zamków nie jest wcale takie oczywiste.

Historia zamku – od Piastów po centrum kultury

Początki zamku sięgają czasów, gdy na miejscu drewniano-ziemnego grodu Piastowie postanowili wznieść solidną murowaną warownię. Pierwsza faza budowy to charakterystyczna wieża-stołp – kwadratowa u dołu, okrągła w górnej części. Takie rozwiązanie było wtedy sporym novum w architekturze obronnej.

Z zamkiem wiąże się ciekawa karta polskiej historii. Pod koniec XV wieku rezydowali tu kolejno dwaj przyszli królowie Polski – Jan Olbracht (w latach 1491-1498) i Zygmunt Stary (1499-1506). Pełnili wtedy funkcję namiestników księstwa głogowskiego w imieniu swojego brata Władysława, króla czeskiego. Nie każdy wie, że przyszli władcy Polski uczyli się tu sztuki rządzenia, zanim zasiedli na tronie w Krakowie.

W 1369 roku zamek stał się siedzibą księcia Henryka V Żelaznego, a po jego śmierci przeszedł w ręce jego syna. Przez kolejne stulecia pełnił funkcję rezydencji książęcej, co czyni go jednym z ważniejszych ośrodków władzy piastowskiej na Śląsku.

Prawdziwa metamorfoza przyszła w XVII wieku. Około 1685 roku zamek przejęli karmelici i urządzili w nim klasztor. Gotycka warownia została gruntownie przebudowana – dobudowano dwa nowe skrzydła, powiększono budynek bramny, a w 1705 roku wzniesiono kaplicę od strony południowo-zachodniej. Dawną wieżę obronną wkomponowano w zachodnie skrzydło mieszkalne, gdzie funkcjonuje do dziś.

Po rozwiązaniu zakonu w 1810 roku miasto przekształciło obiekt w zbrojownię. W trzeciej ćwierci XIX wieku zamek przejęła gmina ewangelicka, która w 1897 roku wybudowała na miejscu kaplicy większy kościół. Szczęśliwie warownia przetrwała II wojnę światową bez zniszczeń, co w tym regionie nie było regułą.

Co można zobaczyć podczas zwiedzania

Dzisiejszy zamek to czteroskrzydłowa budowla z kwadratowym dziedzińcem pośrodku. Po generalnym remoncie przeprowadzonym w latach 1976-1984 obiekt został przystosowany do działalności kulturalnej i dziś mieści Centrum Kultury oraz Bibliotekę Publiczną.

Zwiedzając zamek, można zejść do piwnic, gdzie zachowały się fragmenty gotyckich murów i dawnej wieży – to jedyne miejsca, które wyraźnie zdradzają średniowieczne pochodzenie budowli. Na wyższych kondygnacjach dominuje już barokowy charakter nadany przez karmelitów.

Szczególnie warto zajrzeć do sali regionalnej, gdzie eksponowane są zbroje rycerskie wykonane przez miejscowego płatnerza Andrzeja Zalopanego oraz portrety książąt piastowskich namalowane przez zielonogórską malarkę Irenę Bierwiaczonek. Jest też sala poświęcona zespołowi „Lubuskie Słoneczko”, co może zainteresować miłośników folklorystyki.

Zamek administruje również dwoma innymi zabytkami Kożuchowa – Basztą Krośnieńską z Izbą Regionalną oraz Lapidarium, w którym znajduje się około 200 płyt nagrobnych z XVI-XVIII wieku. To jedno z najlepiej zachowanych tego typu zbiorów w Polsce.

Imprezy i wydarzenia na zamku

Rozległy teren wokół zamku to dziś scena dla rozmaitych wydarzeń. Największą popularnością cieszą się turnieje rycerskie organizowane podczas Dni Ziemi Kożuchowskiej – wtedy dziedziniec zamkowy zamienia się w arenę walk zbrojnych, a wokół roi się od namiotów, straganów i ludzi w historycznych strojach.

Poza tym w kalendarzu pojawiają się koncerty, festyny, plenery malarskie czy Festiwal Henrykowski. Centrum Kultury organizuje też spotkania z podróżnikami, wystawy i warsztaty dla dzieci. Dzięki temu zamek żyje przez cały rok, a nie tylko w sezonie turystycznym.

Dla kogo jest ta atrakcja

Zamek sprawdzi się przede wszystkim u osób zainteresowanych historią i architekturą obronną. Nie jest to spektakularna ruina na miarę Bolkowa czy Chojnika, ale solidnie zachowany obiekt z ciekawą historią i dobrze zagospodarowanymi wnętrzami.

Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie zwłaszcza podczas turniejów rycerskich lub warsztatów edukacyjnych. Sala z zbrojami może zrobić wrażenie na młodszych widzach, choć same wnętrza zamkowe nie są szczególnie interaktywne.

Warto połączyć zwiedzanie zamku z wizytą w Baszcie Krośnieńskiej i Lapidarium – wtedy wycieczka po Kożuchowie nabiera sensu i można poświęcić na to spokojnie pół dnia. Samo zwiedzanie zamku zajmie około 45 minut do godziny, z przewodnikiem nieco dłużej.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Zamek jest otwarty dla zwiedzających od środy do niedzieli. W dni powszednie (środa-piątek) można go zwiedzać w godzinach 8:00-15:00, a w weekendy od 10:00 do 17:00. Zwiedzanie z przewodnikiem wymaga wcześniejszego umówienia i odbywa się o stałych porach: 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00.

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 5 zł
• Bilet ulgowy: 3 zł
• Opłata za przewodnika: dodatkowe 5 zł od osoby

Cena obejmuje wstęp do Zamku Książąt Piastowskich, Izby Regionalnej i Lapidarium. To całkiem przystępna stawka jak na trzy obiekty.

Zamek znajduje się przy ulicy Klasztornej 14 w centrum Kożuchowa. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – Kożuchów leży przy drodze wojewódzkiej 283 łączącej Zieloną Górę z Nową Sól. Z Zielonej Góry to około 30 km, z Nowej Soli podobna odległość. Parking można znaleźć w pobliżu centrum miasta.

Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostępne są autobusy z Zielonej Góry i Nowej Soli. Z dworca autobusowego do zamku jest kilka minut spacerem przez Stare Miasto, które samo w sobie zasługuje na uwagę – zachowały się fragmenty średniowiecznych murów obronnych i kilka ciekawych kamienic.

Okolica i inne atrakcje w pobliżu

Kożuchów to jedno z najstarszych miast nad Odrą i oprócz zamku ma jeszcze kilka atutów. Wspomniane już Lapidarium ze zbiorem płyt nagrobnych to pozycja obowiązkowa dla miłośników sztuki sepulkralnej. Baszta Krośnieńska z Izbą Regionalną pokazuje lokalną historię i repliki broni rycerskiej.

W okolicy znajdują się również ruiny pałacu w Studzieńcu i Zatoniu, zamek w Broniszowie oraz Muzeum Etnograficzne w Ochli. Można z tego ułożyć całkiem sensowną trasę po zabytkach ziemi lubuskiej.

Kożuchów leży na Szlaku Winnym – turystycznej trasie łączącej miejscowości związane z uprawą winorośli. W regionie powstaje coraz więcej winnic, więc po zwiedzaniu zamku można połączyć historię z degustacją lokalnych win.

Warto też zajrzeć do kościoła pw. Św. Anny – to kolejny zabytek w centrum miasta, który dopełnia obrazu historycznego Kożuchowa. Całe Stare Miasto jest na tyle zwarte, że można je spokojnie obejść pieszo w ciągu godziny.

Podsumowanie – czy warto odwiedzić Zamek w Kożuchowie

Zamek w Kożuchowie to solidna propozycja dla osób, które planują zwiedzanie ziemi lubuskiej i szukają autentycznych zabytków z bogatą historią. Nie jest to spektakularna atrakcja na miarę wielkich śląskich zamków, ale ma swój klimat i dobrze zagospodarowane wnętrza.

Największy plus to możliwość wejścia do środka i zobaczenia zarówno gotyckich piwnic, jak i barokowych sal. Dodatkowym atutem są wydarzenia organizowane przez Centrum Kultury – jeśli trafi się na turniej rycerski, wrażenia będą zdecydowanie lepsze niż podczas zwykłego zwiedzania.

Niska cena biletu i dogodna lokalizacja przy trasie między Zieloną Górą a Nową Solą sprawiają, że można tu wpaść na godzinę lub dwie bez większego wysiłku organizacyjnego. W połączeniu z pozostałymi zabytkami Kożuchowa daje to całkiem udany dzień spędzony na poznawaniu historii tego regionu.