Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej w Międzyrzeczu to miejsce, które łączy historię z niezwykłą lokalizacją – rozłożone na 6 hektarach w widłach rzek Obry i Paklicy, tam gdzie ponad tysiąc lat temu narodziło się samo miasto. To właśnie tutaj, wśród ruin średniowiecznego zamku i zabytkowych budynków dawnej siedziby starostów, można zobaczyć największą w Polsce kolekcję portretów trumienny z XVII i XVIII wieku. Muzeum działa od marca 1946 roku i jest jedną z najstarszych placówek muzealnych w zachodniej Polsce.
Założycielem muzeum był Alf Kowalski, którego nazwisko od 2012 roku widnieje w oficjalnej nazwie instytucji. Zaczątkiem zbiorów były pozostałości kolekcji przedwojennego Heimatmuseum – pierwszej instytucji muzealnej w mieście działającej w okresie międzywojennym.
- największa kolekcja portretów trumiennych w Polsce
- unikatowe znaleziska archeologiczne
- malownicze ruiny średniowiecznego zamku
- bogata historia wielokulturowości regionu
- piękne tereny do spacerów i relaksu
Portrety trumienne – unikatowa kolekcja w skali kraju
Największą dumą muzeum jest kolekcja 220 portretów trumienny, tablic inskrypcyjnych i herbowych z XVII i XVIII wieku. To bezkonkurencyjna kolekcja w Polsce, która prezentowana była na wystawach w Paryżu, Londynie, Rzymie, Zurychu, Helsinkach, Moskwie i Berlinie.
Portrety trumienne to specyficzna forma sztuki sepulkralnej charakterystyczna dla Polski i Litwy tamtych czasów. Malowane najczęściej na blasze lub desce, przedstawiały zmarłych w okolicznościowych strojach i wieszano je w kościołach podczas uroczystości pogrzebowych. Po zakończeniu ceremonii często trafiały na strych lub do magazynów kościelnych, gdzie czekały na ponowne odkrycie przez historyków sztuki.
Międzyrzeckie portrety trumienne stanowią prawdziwą galerię postaci z epoki baroku – szlachta, duchowni, mieszczanie, wszyscy uchwyceni w charakterystycznych pozach i strojach swojej epoki. To unikalne świadectwo kultury funeralnej dawnej Rzeczypospolitej.
Co zobaczysz w muzeum
Kolekcja muzealna liczy ponad 18 tysięcy obiektów podzielonych na kilka działów: sztuka, historia, etnografia, archeologia, numizmatyka, militaria i plakat. Zwiedzający mogą poznać historię miasta i regionu z perspektywy jego wielokulturowości – przez setki lat zamieszkiwali tu obok siebie Polacy, Niemcy, Żydzi, a nawet Holendrzy i Szkoci.
W dziale archeologicznym można zobaczyć naprawdę unikatowe znaleziska. Wśród nich wyróżnia się gemma rzymska Gordiana III oraz niemal kompletnie zachowane szczątki wojownika z 1094 roku. Ekspozycja nawiązuje również do losów Pięciu Braci Męczenników – pierwszych polskich męczenników chrześcijańskich, wskazując na bliskość dawnego klasztoru, który był świadkiem tych dramatycznych wydarzeń.
Zespół muzealny składa się z kilku zabytkowych budynków: dawnej siedziby starostów międzyrzeckich, oficyny dworskiej, murowanego zamku, karczmy dworskiej oraz budynku bramnego. Zwiedzający mogą spacerować po rozległym terenie parkowym i podziwiać ruiny zamku królewskiego z czasów Kazimierza Wielkiego.
Wielokulturowa historia Międzyrzecza
Muzeum szczególnie akcentuje wielokulturowy charakter regionu. Od 2012 roku działa tu wystawa stała „Niemcy i inni mieszkańcy Międzyrzecza”, która dokumentuje wspólny los Polaków, Niemców i Żydów na tych ziemiach. Dyrektor muzeum, historyk Andrzej Kirmiel, od lat prowadzi projekty związane z upamiętnieniem żydowskiego dziedzictwa miasta.
W 2023 roku muzeum zorganizowało na swoim dziedzińcu zamkowym Dzień Kultury Żydowskiej – wydarzenie obejmowało wykłady o kulturze i historii Żydów w zachodniej Polsce, prezentacje książek, koncert pieśni żydowskich oraz degustację potraw kuchni polsko-żydowskiej. Muzeum pracuje również nad adaptacją dawnej synagogi w Międzyrzeczu na miejsce spotkań polsko-niemiecko-żydowskich.
Międzyrzecz przez wieki był prawdziwym tyglem kultur. Muzeum pokazuje, jak różne narodowości współtworzyły tożsamość tego regionu, nie unikając trudnych tematów związanych z XX-wieczną historią.
Zamek Kazimierza Wielkiego i otoczenie
Ruiny średniowiecznego zamku królewskiego to jeden z głównych punktów zwiedzania. Wzniesiony w czasach Kazimierza Wielkiego, zamek stanowił ważny punkt obronny na pograniczu polsko-brandenburskim. Dziś pozostałości murów i fundamentów można oglądać w malowniczym otoczeniu parku nad rzekami.
Lokalizacja muzeum w widłach Obry i Paklicy nie jest przypadkowa – to właśnie tutaj, na przedlokacyjnym obszarze Międzyrzecza, ponad tysiąc lat temu powstało pierwsze osadnictwo. Nazwa miasta pochodzi bezpośrednio od jego położenia „między rzekami”. Spacer po terenie muzealnym to nie tylko zwiedzanie ekspozycji, ale również przyjemny kontakt z naturą i historyczną topografią miasta.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników historii regionalnej i sztuki dawnej. Portrety trumienne to unikalna okazja do zobaczenia czegoś, czego nigdzie indziej w takiej skali nie zobaczysz. Osoby fascynujące się archeologią docenią eksponaty związane z najdawniejszymi dziejami regionu.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – rozległy teren parkowy zachęca do spacerów, a ruiny zamku pobudzają wyobraźnię młodszych zwiedzających. Warto jednak pamiętać, że muzeum nie posiada obecnie udogodnień dla osób niepełnosprawnych, choć są one planowane w najbliższym remoncie. Pracownicy w miarę możliwości udzielają pomocy w zwiedzaniu.
Dla osób zainteresowanych wielokulturową historią pogranicza polsko-niemieckiego muzeum oferuje unikalną perspektywę – pokazuje dzieje regionu bez upraszczania i przemilczania trudnych momentów historycznych.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Podzamcze 2 w Międzyrzeczu. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu:
- 1 stycznia – 30 kwietnia: wtorek-piątek 9:00-16:00, niedziela 10:00-17:00 (soboty i poniedziałki nieczynne)
- 1 maja – 31 sierpnia: wtorek-piątek 9:00-16:00, sobota i niedziela 10:00-17:00 (poniedziałki nieczynne)
- 1 września – 31 października: wtorek-piątek 9:00-16:00, sobota i niedziela 10:00-17:00 (poniedziałki nieczynne)
- 1 listopada – 31 grudnia: wtorek-piątek 9:00-16:00, niedziela 10:00-17:00 (soboty i poniedziałki nieczynne)
Ważne: Muzeum jest nieczynne w każdy poniedziałek, natomiast we wtorki wstęp jest bezpłatny. Ostatnie wejście na ekspozycje stałe oraz zamek odbywa się 45 minut przed zamknięciem muzeum.
Muzeum jest zamknięte w następujące dni świąteczne: 24-26 grudnia, 31 grudnia, 1 stycznia, 6 stycznia, 1 maja, 3 maja, 15 sierpnia, w Wielkanoc (niedziela i poniedziałek), 1 listopada oraz 11 listopada.
Kontakt: telefon 95 742 18 50, email: [email protected]
Na zwiedzanie warto zarezerwować około 1,5-2 godzin, choć osoby szczególnie zainteresowane historią i sztuką mogą spędzić tu znacznie więcej czasu. Możliwe są zwiedzania z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu.
Międzyrzecz leży w województwie lubuskim, około 50 km na południe od Gorzowa Wielkopolskiego i 60 km na północ od Zielonej Góry. Do miasta można dojechać samochodem drogą krajową nr 92 lub pociągiem – stacja kolejowa znajduje się w centrum miasta, skąd do muzeum jest około 15 minut spacerem.
Muzeum oferuje również wirtualny spacer po swoich ekspozycjach, przygotowany przez mieszkańców Międzyrzecza podczas pandemii. To dobry sposób na wstępne zapoznanie się z kolekcją przed wizytą.